Дебелината е хронична болест, која се манифестира преку прекумерна акумулација на масно ткиво во човечкото тело, што доведува до зголемување на телесната тежина. Оваа болест е една од водечките болести на модерното време. Дебелината ја зголемува веројатноста (фактор на ризик) за срцеви заболувања, дијабетес тип 2, рак, астма, остеоартритис, периферна артериска болест, заболување на црниот дроб и многу други сериозни болести. Дополнително, докажано е дека лачењето на хормоните на среќата кај дебелите луѓе е намалено за 30-35% во споредба со нормалните вредности кои се наоѓаат кај здрава, нормално хранета популација. Според голем број научни студии, дебелината е водечка модерна причина за смрт на глобално ниво, што и го доби епитетот на најсериозен здравствен проблем во 21 век.
Дебелината денес најчесто е последица на нерамнотежа во внесот и трошењето на енергијата и може со сигурност да се утврди кај која било категорија луѓе кога BMI (индексот на телесна маса) надминува 30 (30 kg/m2).
Храната што ја внесуваме во организмот се користи на различни начини. Еден дел се складира во телото во форма на различни енергетски депоа – основните јаглехидрати (јаглехидрати), масти и по потреба протеини (градежни блокови во телото). Масните клетки (MC) складираат масните киселини (MC) од крвта и се спакувани во т.н триглицериди (TG) – поголеми молекули на групирани масни киселини во масните клетки. Освен што се енергетски складишта, овие клетки делуваат и како активатори на многу хормони во телото. Покрај лептинот, хормон кој го регулира гладот, МХ лачи и многу други хормони. Меѓу нив се и адипокинетин (хормон кој ја зголемува искористеноста на МК и ја намалува количината на ТГ – намалено лачење кај дебелите луѓе). Резистин (ја зголемува отпорноста на инсулин), грелин (го зголемува апетитот, ја намалува употребата на МК – во позитивна врска со зголемен шеќер во крвта).
Значи, масните клетки во нашето тело имаат влијание на многу процеси и состојби во човечкото тело, а колку повеќе од нив, толку се поголеми ефектите.
Меѓу главните причини за чувството на глад и ситост се полнењето на желудникот со содржина, лачењето на лептин – хормонот „ситост“ и количината на шеќер во крвта (преку инсулин). Овие два хормони се многу важни кога станува збор за исхраната и дебелината.
Инсулинот го зголемува влезот на гликоза/шеќерот во масните клетки и влијае на зголемената градба на триглицеридите, блокирајќи ги хормоните кои ја разградуваат МК поради нивната консумација. Едноставно кажано, кога се лачи инсулинот, тој ги блокира сите процеси на потрошувачка на материја и го поттикнува вметнувањето на материјата во целните места.
Од друга страна, лептинот го регулира внесот на храна (ситост), потрошувачката на енергија, метаболизмот на мастите (складирање-разградување на триглицеридите) и оксидацијата на МК во клетките – на неговото лачење директно влијаат масните клетки.
Често ќе ја слушнете изреката „не јадете слатки, тие се претвораат во маснотии…слатките растат“…и совети слични на нив. Овие набљудувања се делумно вистинити – тие не се ексклузивни и единствени, но тие се вистинити ….
Што е тоа?
Инсулинот природно се лачи во три дневни врвови, кои одговараат на основните дневни оброци – појадок, ручек и вечера (нормалниот временски распон се смета за период од 8-20 часа). Слатки (тоа значи чоколади, чипсови и други „грицки“ – и слатки и солени), индустриски произведени овошни сокови, слатки чоколадни намази и друга храна, која првенствено содржи големи количини на едноставни шеќери, предизвикуваат ненадејни и големи скокови на нивото на инсулин во крв (имаат таканаречен висок гликемиски индекс (ГИ) – ја зголемуваат гликемијата – нивото на шеќер во крвта) и го нарушуваат природниот ритам на овој хормон. Докажано е дека само фруктозата – овошниот шеќер, не предизвикува лачење на инсулин во голема мера, како што прават другите едноставни шеќери.
Вишокот шеќер што се внесува преку храната се претвора во масти во црниот дроб и патува до масните клетки, каде што се складира. Исто така, доведува до покачени нивоа на лошиот холестерол (ЛДЛ) во крвта. Значи, покрај тоа што прекумерните количини на храна се претвораат во масти, честото внесување на прости шеќери, без разлика на количеството на храна што се консумира, придонесува за таложење на масни наслаги во организмот и го нарушува редот и мирот во нашиот организам. Бидејќи инсулинот реагира алармантно на нови, високи нивоа на шеќер во крвта, тој дејствува брзо и засилено за да ја врати состојбата во нормала и последователно повторно придонесува за блага хипогликемија и чувство на глад, со што влегува во маѓепсан круг и доколку не се направат корекции во исхраната, наскоро доведува до дебелина.
Дебелината ја намалува способноста на инсулинот да го намали шеќерот во крвта на многу начини (т.н. „инсулинска резистенција“).
Значи, што е отпорност на инсулин?
Едноставно, каде што имаме состојба на дебелина (особено со БМИ> 30), способноста на инсулинот да го намали нивото на шеќер во крвта на многу начини се намалува и се создава таканаречена „инсулинска резистенција“.
Симптомите на отпорност на инсулин доведуваат до: намалена секреција на инсулин, намалена инсулинска чувствителност на клетките, намален број на инсулински рецептори и нивната способност да го пренесат шеќерот до целното ткиво. Ова дополнително го стимулира производството и го намалува разградувањето на мастите (зголеменото ниво на шеќер во крвта покажува дека се складира друга енергија и се чека да се потроши, а од друга страна, мозокот и другите клетки во телото не добиваат доволно шеќер и даваат сигнализира дека треба да внесе нова количина).
Исто така, кај дебелите луѓе рецепторите задолжени за хормонот лептин стануваат отпорни на него, а доаѓа до послаба секреција на овој хормон – тој повеќе не може ефикасно да ја извршува својата улога, што дополнително придонесува за чувството на глад.
Но, тоа не значи дека нема спас! Корегирана исхрана и физичка активност ќе ве вратат на вистинскиот пат… Сега треба да биде појасно каков пристап треба да се примени во исхраната – калориската вредност и гликемиските индекси на храната се поставени како еден од најважните фактори во исхраната за спречување дебелината.
Значењето на физичката активност
Познато е дека физичката активност поволно делува на многу болести и општото психофизичко здравје. Кога станува збор за дебелината, прва и основна позитивна работа е придонесот на физичката активност за регулирање на енергетскиот биланс – внесување и потрошувачка на енергија во човечкиот организам.
Покрај зголеменото трошење енергија, при физичка активност доаѓа до зголемено лачење на катехоламини (хормони адреналин и норадреналин), хормони кои влијаат на зголемената чувствителност на клетките на инсулин (која трае и до 48 часа по вежбањето). Тие исто така ги активираат хормоните кои директно ги разградуваат мастите за потрошувачка на енергија.
Многу студии открија дека е потребно помалку инсулин за да се испорача истото количество шеќер во клетката кај луѓе кои се физички активни и дека тие луѓе имаат пониски концентрации на инсулин во мирување од необучените луѓе. Со топење на масните наслаги во телото, ритамот на инсулин и лептин во телото се враќа во нормала, што значи балансирање на потрошувачката и складирањето на масните киселини, чувството на глад, намалување на ризикот од дијабетес, срцеви и други болести…
Исто така, научниците од областа на медицината, спортската медицина и физичката култура одамна дознале дека физичката активност, а особено умерениот волумен и интензитет, доведува до зголемено лачење на хормонот на среќата. Влијанието на физичката активност врз ослободувањето на психолошкиот стрес е добро позната работа …
Уште колку факти ви се потребни за да го активирате и зачувате вашето здравје?!
